militariacieszyn.pl

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Start Od pułku Zawiszy do 4 PSP
Email Drukuj PDF

{jcomments on}

{jcomments off}

Od pułku Zawiszy do 4PSP

 

Czwarty Pułk Strzelców Podhalańskich wywodził swe początki od znajdujących się we Włoszech obozów jenieckich St. Maria Capua - Vetera i La Mandrria di Chivaso. Nim jednak doszło do utworzenia we Włoszech polskich jednostek wojskowych, polscy działacze emigracyjni we Francji musieli poświęcić wiele czasu i wysiłku na przekonanie aliantów do podjęcia tej decyzji.

Komitet Narodowy Polski w Paryżu, utworzony przez narodowych demokratów z Romanem Dmowskim na czele nie zamierzał początkowo tworzyć wojsk polskich we Francji. Wynikało to z orientacji politycznej KNP - szczytem osiągnięć dla Polaków mogła być wg. tych panów "niepodległa" Polska pod berłem cara Rosji. Rosja - będąc członkiem Ententy - początkowo nie wyrażała zgody na tworzenie polskich jednostek wojskowych poza swoim terytorium, traktując tradycyjnie jakiekolwiek działania w kwestiach polskich jako ingerencje w wewnętrzne sprawy Rosji.

Wobec powyższej sytuacji pierwsze działania na rzecz utworzenia armii polskiej we Francji podjęli ludzie nie zwiazani z KNP. Jeden z nich - Mokiewski, nawiazal kontakt z szefem rosyjskiej misji wojskowej we Francji Ignatiewem II. Rezultatem podjętych rozmów była - wyrażona przez ministra spraw zagranicznych P. Milinkowa - zgoda Rosji na tworzenie polskich jednostek wojskowych we Francji.

W kwietniu 1917 do wojny po stronie Ententy przystąpiły Stany Zjednoczone, co umożliwiało prowadzenie poboru wśród Polonii amerykańskiej. Oba te wydarzenia przyspieszyły działania na rzecz utworzenia we Francji polskich jednostek wojskowych. Mokiewskiego w podejmowanych staraniach wspierali m.in. znany pisarz Wacław Gąsiorowski i Erazm Pilz.

Francuski minister wojny P. Painler powołał 20 maja 1917 Misje Wojskową Francusko - Polską. Jej szefem został francuski generał Ludwik Archinard, zastępcą - a później: następcą - Mokiejewski. Otrzymał on jednocześnie tytularny stopień podppułkownika armii francuskiej. Tytularny stopień podporucznika otrzymał również Gąsiorowski.

4 czerwca 1917 prezydent Francji Rajmund Poincare, premier i minister spraw zagranicznych A. Ribot oraz minister Painlere podpisali dekret o utworzeniu na terenie Francji armii polskiej. Rząd francuski gwarantował nim wyekwipowanie i wyżywienie armii polskiej. Armię mieli tworzyć Polacy służący dotąd w armii francuskiej oraz inne osoby upoważnione do podjęcia służby w wojskach polskich.

W lipcu 1917 - jeszcze przed oficjalnym utworzeniem KNP - Dmowski, wraz z grupą działaczy, złożył na ręce rządu francuskiego podziękowania za dekret z 4 czerwca, jednocześnie wyrażając gotowość współdziałania w tworzeniu armii. Po utworzeniu KNP jego działacze rozpoczęli nagonkę na Mokiejewskiego oskarżając go o działalność agenturalną na rzecz Rosji. Oszczercza kampania endeków doprowadziła w marcu 1918 do usunięcia Mokiejwskiego z Misji. 22 maja 1918 doszło do zerwania umowy pomiędzy KNP a Komisją Słowiańskich Sił Zbrojnych prezes - Paweł Doumer). Zerwanie spowodowane było brakiem sprecyzowanych ustaleń w kwestii zwierzchnictwa KNP nad powstającą armią.

28 września zawarto nową umowę, którą ze strony francuskiej podpisali: premier Jerzy Clemanceau, minister spraw zagranicznych Etienne Pichon i prezes Komisji Słowiańskich Sił Zbrojnych Paweł Doumer. Francuzi uznawali wojsko polskie za samodzielną, sprzymierzoną armię, walczącą pod polskim dowództwem i podporządkowaną KNP jako najwyższej władzy politycznej. W ślad za Francją analogiczne oświadczenia wydały inne zachodnie państwa Ententy. 4 października 1918 KNP mianował przybyłego z Polski generała Józefa Hallera naczelnym wodzem wojsk polskich poza krajem.

Do dekretu z 4 czerwca 1917 pozytywnie odniósł się także rząd włoski. KNP rozpoczął pertraktacje wysyłając do Rzymu Konmstantego Skirmunta. Skirmunt, wraz z profesorem Maciejem Loretem, rozpoczął starania o umożliwienie rekrutacji we włoskich obozach jenieckich. Grunt do tych rozmów przygotował wiosną 1917 Jan Zamorski, zakładając - w porozumieniu z rządem włoskim - Komitet Polski celem podjęcia opieki nad jeńcami polskiego pochodzenia.

W wyniku rozmów w połowie kwietnia 1918 przeprowadzono akcję wydzielenia jeńców polskiego pochodzenia, kierując ich do dwóch wydzielonych obozów w st. Maria - Capua - Vetera i La Mandrrie di Chivase. W dalszym ciągu problemem była jednak niechęć Włochów do formowania jednostek wojskowych. Przełom nastąpił jesienią1918, na żądanie Skirmunta KNP przysłał do Rzymu misję wojskową pod kierownictwem majora Leona Radziwiłla, a jednym z jej członków był kapitan Dienstl - Dąbrowa. 30 września 1918 roku członkowie misji zostali przyjęci przez premiera Włoch Orlando, a 28 października strona włoska wyraziła zgodę na tworzenie jednostek wojskowych stanowiących część składową Armii Polskiej we Francji.

Na przełomie 1918 i 1919 roku sformowano w obozach jenieckich we Włoszech następujące jednostki:
-pułki piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego, Bartosza Głowackiego, T. Kościuszki, A. Mickiewicza, Francziszka Nullo, Józefa Garibaldiego i Zawiszy Czarnego,
-pułk artylerii,
-pododdział karabinów maszynowych.

Ogółem wszystkie jednostki liczyły około 1000 oficerów i 37 000 podoficerów i żołnierzy, tworząc armię polską we Włoszech, którą dowodził major książę Leon Radziwiłł. Wielkie zasługi w tworzeniu oddziałów położyli kapitan Marian Dienstl - Dąbrowa i porucznik Stefan Kaucki.

Właśnie porucznik Kaucki w obozach St. Maria - Capua - Vetere i La Mandrrie di Chiaso sformował liczący ponad dwa tysiące ludzi pułk im. Zawiszy Czarnego. Adiutantem porucznika Kauckiego był podporucznik Władysław Legutko. W kwietniu 1919 pułk został obdarowany sztandarem przez znajdującą się w Chivaso filię Komitetu Narodowego w Mediolanie.

Na przełomie kwietnia i maja 1919 roku żołnierzy pułku przeniesiono do Francji, w okolice miasta Lure (Lotaryngia). Tam zostali włączeni w skład 19 pułku strzelców polskich, powstałego na bazie francuskiego 403 pułku piechoty. 19 pułk przejął francuski podział administracyjny i ekwipunek. Pułk tworzyły 3 bataliony po 4 kompanie (3 piechoty +1 karabinów maszynowych) każdy, kompania sztabowa, oddział działek 37 mm, moździerzy Stokes'a, pluton telefonistów i pluton pionierów. Dowódcą pułku został Francuz pułkownik Pouech. Obsada oficerska była podwójna (polsko - francuska). Żołnierze pułku pochodzili z różnych stron:
-40% z armii niemieckiej,
-33% z byłej armii austro - węgierskiej,
-25% ochotnicy z Ameryki,
-2% prawdopodobnie emigranci polscy osiadli we Francji.

Pułk przydzielono do 7 dywizji strzelców Armii Polskiej we Francji, która - dowodzona przez gen. Józefa Hallera - składała się w połowie 1919 roku z następujących jednostek:

I Korpus Piechoty (gen. Odry)
1 Dywizja Strzelców (gen. Bernard)
2 Dywizja Strzelców (gen. Modelon)
3 Dywizja Strzelców (gen. Petitdermande)

II Korpus PIechoty (gen.de Mondesire)
6 Dywizja Strzelców (gen. Champeaux)
7 Dywizja Strzelców (gen. Bonin).

W składzie armii znalazły się ponadto: dywizja szkolna (gen. Moisierille), pułk czołgów, 7 eskadr lotniczych, oddziały tyłowe oraz - tylko formalnie - 4 Dywizja Strzelców gen. Lucjana Żeligowskiego i 5 Dywizja Strzelców płka Waleriana Czumy.

6 czerwca 1919 dowództwo 19 p.s.p. otrzymało rozkaz wagonowania na stacji St. Dizieres, a 8 i 9 czerwca nastąpił wyjazd pułku czterema transportami przez: Luneville, Saarbrucken, Franfurt nad Menem, Hanau, Weimar, Lipsk, Falkenberg, Głogów, Leszno, Kobylin, Kalisz, Łódź do Skierniewic, gdzie pułk przybył 12 czerwca. W tydzień później pułk został uroczyście powitany przez polskie władze wojskowe z gen. Karnickim na czele, a następnie rozpoczęło się szkolenie pułku. Szkolenie prowadzili, w oparciu o doświadczenia Wielkiej Wojny, oficerowie francuscy, a zakończyło się ono 26 września 1919 roku.

19 września 1919 w związku z formalnym połączeniem się armii Hallera, dywizji gen. Żeligowskiego oraz niedobitków polskich z Syberii z wojskiem powstałym w kraju 19 p.s.p. został przemianowany na 143 pułk piechty strzelców kresowych. Między 15 a 20 września oficerowie polscy objęli samodzielnie funkcje w jednostce. Dowódcą pułku został major Mieczysław Boruta - Spiechowicz, a batalionami dowodzili:
I bat. - kpt. Stanisław Świątecki,
II bat. - kpt. Jan Byłeń,
III bat. - kpt. Stefan Kaucki.

29 i 30 września pułk rozpoczął przemieszczać się na front galicyjski, w składzie grupy taktycznej gen. Bonina. I i III batalion oraz kompania sztabowa wyruszyły ze Skierniewic do stacji Iwanie Puste na południowy wschód od Borszczowa w celu zluzowania oddziałów 10 D.P. nad Zbruczem. Batalion II, przydzielony do dyspozycji dowódcy pułku czołgów, przybył z Łodzi 9 października. Po przybyciu II batalion skierowano do odwodu w rejonie Barsczów - Głęboczek, a reszta pułku - siłami I i III batalionu - zajęła odcinek Okopy Św. Trójcy - Turylcze - Puklaki. Dowództwo pułku, wraz z 3 kompanią karabinów maszynowych i kompanią sztabową, stacjonowało w Giermakówce. W połowie grudnia kompanię sztabową zlikwidowano, a w zamian utworzono kompanię techniczną o podobnym składzie.

Na południu pułk miał kontakt z wojskami rumuńskimi, a na północny ze 145 pp. strzelców kresowych. Na odcinku tym nie prowadzono żadnych walk ze względu na zawieszenie broni z armią ukraińską. 16 listopada na prośbę Petlury, z powodu rozbicia armii ukraińskiej, pułk otrzymał rozkaz zajęcia Kamieńca Podolskiego. Ok. godz. 19 por. Seweryn z plutonem II batalionu wyruszył samochodami z Borszczowa do Kamieńca. Tam obsadził budynki Misji wojskowej Polskiej i ważniejsze obiekty. Pułk ruszył dwoma kolumnami ok. 20.00.

Za sprawne zajęcie Kamieńca Podolskiego i zorganizowanie pozycji obronnej pułk otrzymał pochwałę gen. Iwaszkiewicza, którą ogłoszono w rozkazie dowódcy pułku z 29 listopada 1919 roku.

W związku ze zbliżaniem się armii Denikina pułk otrzymał rozkaz zorganizowania pozycji obronnej, tzw. wysuniętego punktu linii Zbrucza. Major Boruta - Spiechowicz otrzymał do dyspozycji I batalion 145 pp strzelców kresowych ( do powrotu II batalionu w dniu 28 listopada), 3 szwadron 6 pułku ułanów i kompanię saperów. Całośc - jako grupa Boruty - obsadziły odcinek na południe od Dniestru pod Uściem, wzdłuż rzeki Smotrycz do miejscowości Kaplińce na północy. Odwód grupy stanowiły: III batalion 143 pułku, szwadron ułanów i kompania saperów w Kamieńcu Podolskim. Wobec neutralnego zachowania wojsk Denikina do walk nie doszło.

Pod koniec grudnia1 919 r. 143 pp strzelców kresowych stacjonował w rejonie Lanckoron - Smotrycz - Husiatyń - Gródek jako odwód 18 DP. 14 stycznia 1920 dowództwo pułku, I i II batalion wróciły do Kamieńca, tworząc wraz z III batalionem węzeł obronny Kamieniec Podolski. III batalion 20 stycznia wymaszerował do Sawiniec, później wrócił. 15 lutego zmarł na tyfus dowódca II batalionu kpt. Józef Byleń.

1 marca 1920 roku pułk został przemianowany na 4 Pułk Strzelców Podhalańskich.

 


Ta strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług statystycznych, społecznościowych, reklamowych i funkcjonalnych. Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies można określić w ustawieniach przeglądarki internetowej. To find out more about the cookies we use and how to delete them, see our privacy policy.

I accept cookies from this site.

EU Cookie Directive Module Information
?>